THE PAN’S LABYRINTH: Thế giới nào cho em?

Trong “The Pan’s Labyrinth”, Guillermo del Toro đang cố gắng kể lại một câu chuyện thần tiên mà phần hư thì ít, phần thực thì nhiều, đủ sức khiến cho trái tim người xem thắt lại khi cảnh cuối phim khép lại trên nền bài hát ru u buồn.

Vào năm 2011, tôi được xem “Wizard of the Oz” tại thư viện TPD (hồi ấy còn ở 22 Hai Bà Trưng). Tôi gần như ngay lập tức và tin rằng đó là bộ phim tuyệt nhất mình từng xem. Dù được làm từ trước chiến tranh thế giới thứ hai, được tô màu lại từ phim đen trắng, rồi bối cảnh toàn hoa nhựa… thì xứ Oz trong bộ phim ấy vẫn là một chốn thiên đường khiến tôi mê mẩn. Tôi yêu xứ Oz, yêu Dorothy, yêu cuộc phiêu lưu của cô, vì với tôi, những điều ấy giống như một lời tuyên bố, rằng thế giới thần tiên là có thật, những sinh vật kì bí, phù thủy và pháp sư, những phép màu… là có thật. Tôi tin vào “Wizard of the Oz”, như tin vào thế giới kì diệu của riêng mình.

Nhưng vào những ngày cuối mùa hạ của tuổi 22, giấc mơ về xứ Oz của tôi tan thành mây khói. Tôi mua được một DVD của “Phù thuỷ xứ Oz”, tất nhiên là đồ Tàu thôi, từ hàng đĩa Tràng Tiền (giờ đã không còn nữa). Đĩa phim có phần mở đầu dài hơn (không xuất hiện trong bản phim tôi được xem lúc trước), xuất hiện thêm cả những người giúp việc trong nông trại như một tấm gương phản chiếu lại những người bạn của Dorothy ở xứ Oz. Vài phút phim ngắn ngủi, nhưng lái câu chuyện theo một hướng khác đầy nghiệt ngã. Hóa ra cô bé Dorothy ấy, cũng giống như tôi, mãi mãi sống trong cái thế giới hoang tưởng của mình.

Theo một cách nào đấy, “The Pan’s Labyrinth” khiến tôi nhớ đến “Wizard of the Oz”. Cả Ofelia và Dorothy đều tin vào một xứ sở thần tiên diệu kì mà các cô mắt thấy tai nghe, nhưng cuối cùng, nơi chốn tưởng tượng ấy vẫn không thể tách khỏi hình ảnh chính thế giới nơi các em đang sống.

Trong số rất nhiều những bảng xếp hạng của mình, kênh WatchMojo đã hết lần này đến lần khác liệt kê “The Pan’s Labyrinth” vào danh sách Phim thiếu nhi nhưng không dành cho thiếu nhi, Những bộ phim thiếu nhi kinh dị nhất, Phim thiếu nhi nghiệt ngã nhất… Nhưng tôi thì lại nghĩ, đây chưa bao giờ là một bộ phim dành cho thiếu nhi. Tương tự như việc đây cũng chưa bao giờ là một bộ phim về những xứ sở diệu kì.

“The Pan’s Labyrinth” diễn ra tại Tây Ban Nha những năm 1944, khi cuộc chiến tranh dường như đã kết thúc, và quân đội tiếp tục những chiến dịch truy đuổi phiến quân đang trốn sâu trong rừng. Cô bé Ofelia chuyển đến sống trong một doanh trại quân đội nơi người chồng mới của mẹ Ofelia, cũng là cha đứa bé bà đang mang trong mình, là thủ lĩnh. Ngày đầu tiên đến với khu doanh trại, Ofelia đã tìm thấy một mê cung bỏ hoang sát bìa rừng. Mê cung đó là cánh cửa dẫn đến một thế giới diệu kì mà trong đó Ofelia là nàng công chúa vì trốn lên mặt đất mà phải chịu cảnh lưu đày trong kiếp người. Một vị thần đầu dê cho cô bé ba cơ hội thực hiện ba thử thách. Hoàn thành ba thử thách ấy, cô bé có thể quay về với phụ vương và mẫu hậu đang ngày đêm mong chờ.

Không phải một bộ phim dành cho thiếu nhi, cũng không phải một bộ phim làm về các xứ sở diệu kì, “The Pan’s Labyrinth” là câu chuyện về sự bất hạnh và nỗi đau bắt nguồn từ những điều đẹp đẽ. Lí tưởng là một điều đẹp đẽ, nhưng để đạt được nó, người ta buộc phải đấu tranh, hoà bình là một điều đẹp đẽ, nhưng cái giá phải trả cho nó là những cuộc chiến tranh – xâm lược và chống trả, thế giới kì diệu ngập tràn niềm vui và hạnh phúc là một điều đẹp đẽ, nhưng cô bé Ofelia phải đánh đổi nó bằng mọi thứ cô bé có được trong đôi bàn tay bé nhỏ của mình.

Đó là nhiều cuộc chiến, trên nhiều mặt trận, nhưng tựu chung lại đều bắt nguồn từ cuộc đối đầu lớn nhất giữa hai phe: quân chính phủ và phiến quân nổi loạn. Kẹt giữa hai phe xung đột ấy là vị bác sĩ, cô hầu gái Mercedes, Ofelia và người mẹ luôn đau yếu.

Người bác sĩ có lẽ là nhân vật tôi thích nhất bộ phim, bởi giữa những người đang cố tìm cách giết nhau, giữa hận thù và xung đột về tư tưởng, thì ông là người duy nhất liên kết họ bằng mối dây của sự sống. Sự chữa trị của ông là công bằng. Ông chữa trị nỗi đau về thể xác cho mọi người, không quan trọng phe phái. Ông lắng nghe nỗi đau của họ, chứ không lắng nghe những mệnh lệnh hay hăm dọa. Cũng chính người bác sĩ ấy đã nói: “Tuân lệnh là thứ dành cho những người nghe lời mà không cần thắc mắc. Thứ đó chỉ có ông mới làm được thôi, Đại úy”.

Vị bác sĩ làm tôi nhớ đến một nhân vật trong cuốn sách tên “Thảo nguyên đại bàng”. Trong cuốn sách, một ông lão đã cưỡng lại mệnh lệnh của quân xâm lược. Cụ bị phát xít bắn chết. Giây phút cuối cuộc đời cụ chỉ đơn giản là nằm co người lại trong tư thế yêu thích của mình như thể đang chìm vào giấc ngủ. Còn vị bác sĩ của tôi, ông chậm rãi tháo kính, đưa tay lên day quầng mắt mệt mỏi – như một phút ngơi nghỉ hiếm hoi giữa cuộc đời bận rộn. Cái chết không khiến ông sợ hãi, trái lại, nó reo rắc nỗi sợ hãi vào trái tim những kẻ đã nhẫn tâm giết hại ông.

Cha dượng của Ofelia – Vidal, kẻ đã xuống tay giết chết bác sĩ vì bất lực trước tinh thần không chịu khuất phục của ông, là một gã chỉ huy hung bạo và mù quáng. Ông ta bị ám ảnh về đứa con trai sinh ra chính ở nơi cha nó chiến đấu, đứa trẻ (dường như) sẽ làm rạng danh cha mình. Ông ta luôn giữ bên mình một chiếc đồng hồ bỏ túi với mặt đồng hồ bị đập vỡ. Chiếc đồng hồ sau là kỉ vật của người cha đã chết trong chiến trận. Người cha đập vỡ chiếc đồng hồ để con trai mình luôn nhớ đến thời khắc cha nó hi sinh, nhưng Vidal lại giữ cho chiếc đồng hồ ấy tiếp tục chạy, và một mực phủ nhận câu chuyện về người cha quá cố. Ông ta cố lờ đi thông điệp xuyên thời gian ấy, coi nó là vô nghĩa. Vidal vẫn cố giữ lại chiếc đồng hồ như một sự nhắc nhớ - có lẽ giống nhiều hơn với một lời cười nhạo chính cha của mình: “Tôi không cần phải nhớ đến cái chết của ông, nhưng tôi không bao giờ tha thứ cho nó”. Nhưng thời gian là một chuỗi lặp các sự kiện, đôi phần trong chuỗi lặp ấy là một trò đùa ác của định mệnh. Và Vidal chính là kẻ phải trả giá cho sự nhạo báng bằng việc một lần nữa lặp lại cái chết của chính cha mình.

Giữa cái khung cảnh điên khùng và hỗn loạn ấy, thế giới của Ofelia dường như là một nơi chốn bình yên bé nhỏ. Cô bé chìm sâu trong một thế giới diệu kì mà chỉ riêng cô nhìn thấy, chạm vào. Trong thế giới ấy, cô là một nàng công chúa thất lạc tìm về với gia đình. Cô bé mất đi người cha là thợ may trong thực tại, thì ở Vương quốc dưới lòng đất, cô có một người cha khác đang mong chờ. Người dẫn đường cho cô là một sinh vật gớm ghiếc nửa người nửa dê. Hắn trao cho cô một cuốn sách với những lời chỉ dẫn sẽ xuất hiện khi cần, và cô buộc phải làm theo nó để có cơ hội được trở về.

Và hãy tin khi tôi nói rằng, nếu nhìn thấy những “thử thách” ấy, bạn không bao giờ còn suy nghĩ “The Pan’s Labyrinth” là một bộ phim mang sắc màu cổ tích diệu kì.

Ba thử thách, ba tấm gương phản chiếu lại những sự kiện thực xảy ra tại trại lính: con cóc sống trong thân cây mục là hình ảnh phản chiếu của những phiến quân sống đời kham khổ thiếu thốn trên núi cao, chiến đấu cho lí tưởng; con quỷ ăn thịt trẻ con với đôi mắt nằm trong lòng bàn tay quờ quạng là bữa ăn tối với những quân nhân, mục sư, thị trưởng – những kẻ đứng đầu bộ máy chiến tranh. Và cuối cùng, thử thách hi sinh gắn với việc Ofelia sẽ chấp nhận hay từ bỏ người em trai của mình. Có quá nhiều những trùng hợp, quá nhiều những gợi ý mà cho đến phút cuối cùng, nó giết chết niềm tin của người xem vào một thế giới thần tiên mà Ofelia đang tìm đường đi đến. Chắc chắn sẽ có những lời van xin em dừng lại, nhưng rồi cũng sẽ có những lời xót xa thương một cô bé con bị loạn trí, mãi lang thang trong thế giới tưởng tượng của mình.

Những kẻ mang một niềm tin mù quáng thì rốt cuộc sẽ chết chìm trong niềm tin ấy. Chỉ tiếc rằng trong tấn bi kịch này, Ofelia và người cha dượng độc tài lại cùng là những kẻ mù quáng kia. Với Vidal, đó là cái giá phải trả, nhưng với Ofelia, đó lại là một cái giá quá đắt. Ofelia cuối cùng cũng quay trở về với Vương quốc dưới lòng đất, được Hoàng hậu với dung mạo giống hệt người mẹ quá cố dang tay đón chào… Nhưng tôi thì không giàu niềm tin vào thế giới huy hoàng tồn tại trong khoảnh khắc ấy. Tôi đứng về phía những người ở lại, phía cô hầu gái Mercedes khóc nấc lên bên cơ thể nhỏ bé đã giá lạnh.

Ofelia xứng đáng một cuộc sống khác, một cuộc đời hạnh phúc bên cha mẹ mình, trong một thời đại yên bình không tiếng súng. Cô bé đã chiến đấu hết mình vì cuộc đời hạnh phúc ấy, một cuộc chiến mà chỉ mình cô tận hưởng được vinh quang chiến thắng. Bên ngoài chiến thắng ấy, Ofelia chỉ là một bé gái, đã chết, ngay trong khoảnh khắc trước khi cuộc chiến tranh kết thúc. Ranh giới vĩnh cửu giữa hai thế giới ấy buộc người ta phải ghi sâu sự tàn khốc mà chiến tranh giáng xuống số phận mỗi con người, đặc biệt là sức huỷ diệt của nó lên số phận những đứa trẻ sinh ra và lớn lên trong lòng nó. Để rồi người ta buộc phải nuốt nước mắt mà thốt lên rằng: Giá như…

Anh Phan.

“Annabel Lee” của Edgar Allan Poe

Mình khá thích truyện kinh dị của Poe, mảng thơ của ông thì không tiếp xúc nhiều lắm, nhưng cũng mơ hồ biết là trước đây thì có vài ba bản dịch (ví dụ: Lý-Lệ-An của Giáo sư Phạm Văn Quảng hay bản dịch The Raven) tiếng Việt. Với tinh thần trẻ trâu không biết sợ, mình đã tự làm một bản dịch của bài thơ Annabel Lee (tất nhiên là mình dịch, với gợi ý về nội dung từ đây) theo vốn từ và hiểu biết của mình. Hay thì chắc chẳng hay hơn ai, nhưng đảm bảo mới và lạ xD. Mong mọi người sẽ yêu thích nó.

                 Annabel Lee

                              Edgar Allan Poe (1809-1849)

Vào những tháng năm đã lùi xa trong quá khứ

Tại một vương quốc bên bờ biển xanh

Có một trinh nữ mà bạn đã từng nghe tên tuổi

Nàng là Annabel Lee;

Cuộc đời nàng không gì hơn thế

Sống để yêu tôi và sống để tôi yêu.

Tôi thơ trẻ, và nàng cũng thơ trẻ

Tại vương quốc bên bờ biển xanh

Nhưng chúng tôi yêu nhau bằng một tình yêu còn lớn hơn chính nó

Tôi và nàng Annabel Lee của tôi;

Tình yêu nằm trên đôi cánh của thiên thần tối cao

Trọn vẹn thuộc về hai trái tim thơ dại

Và bởi tình yêu ấy, rất lâu sau đó,

Vẫn ở vương quốc bên bờ biển xanh

Gió thổi tan những quầng mây, nàng cóng lạnh

Nàng Annabel Lee tuyệt trần của tôi;

Bởi thế những người họ hàng cao sang của nàng đã đến

Trong nỗi u sầu, tước đoạt nàng khỏi tôi

Và mãi mãi, nàng câm lặng trong mộ đá

Tại vương quốc bên bờ biển xanh.

Những thiên thần, trên thiên đường, không mảy may hạnh phúc

Trở nên ghen tức với tôi và nàng

Đúng! – Lí cho chính là vậy (và như mọi người đều biết

Tại vương quốc bên bờ biển xanh)

Rằng những cơn gió đêm thổi tan mây trời xanh thẳm,

Mang theo nỗi kinh hoàng và giết Annabel Lee của tôi.

Nhưng tình yêu đó còn mạnh hơn cả tình yêu

Của những kẻ già hơn chúng tôi về tuổi tác

Hay những kẻ thông thái hơn nàng và tôi

Và cả những thiên thần cư ngụ giữa thiên đường,

Hay đám quỷ dữ vùi mình giữa biển cả,

Không thể nào chia cắt linh hồn tôi

Khỏi linh hồn nàng Annabel Lee xinh đẹp;

Cho mặt trăng không bao giờ tỏa sáng, mà không mang đến tôi những giấc mơ

Về nàng Annabel Lee xinh đẹp;

Và những vì sao không bao giờ mọc, nhưng tôi vẫn cảm thấy ánh mắt rực sáng

Của nàng Annabel Lee;

Và cả khi những cơn thủy triều đêm, tôi nằm dài bên

Người thương, người thương, cuộc đời tôi và cô dâu của tôi,

Trong hầm mộ giam cầm nàng bên bờ biển,

Trong cỗ quan tài ầm ào sóng đại dương.

S.Icarus dịch (không hề láo)

  

Chuyện ở Nim's (2/5)

Photo credit to William Kass

3. Fuchsias

Lâm thoát ra được khỏi con phố cũ xưa, tìm lại được lộ trình quen thuộc cũng là lúc trên nền trời thành phố, những vệt nắng cuối cùng đã biến mất, những cơn giông đang kéo đến dồn dập như muốn kéo sập cả bầu trời. Rồi dường như có một bàn tay vô hình mạnh bạo, những hạt nước mưa cóng lạnh ném mình xuống thành phố.

Cơn mưa bất chợt cuối buổi chiều làm Lâm bối rối. Cô guồng chân đạp thật nhanh trên đường. Cũng vừa vặn, Lâm tìm được đường quay lại Nim's từ lúc nào không hay.

Khoa lặng lẽ chào đón sự quay trở lại của Lâm bằng khăn bông và trà nóng. Anh để cô ngồi trong căn phòng hẹp phía sau cửa hàng. Khoa biết Lâm cần một giấc ngủ.

Khoa treo biển CLOSED, khóa tấm cửa kính nặng trịch rồi đi ra phố. Mưa vẫn chưa ngưng. Tán ô màu vàng của Khoa như chiếc lá sấu vàng trôi lơ lửng giữa bức tranh phố nhạt nhòa. Phía bên kia đường, quán quen của hai người đã sáng ánh đèn. Từ chiếc chõ, những cuộn khói toả ra ấm áp.

Khi Khoa quay lại Nim's, trên tay là hai hộp xôi vẫn còn nóng rẫy, anh nhận ra họ vừa có một vị khách đặc biệt. Đứng co ro dưới mái che bé tin hin của cửa hàng, cô ta có dáng vẻ của một kẻ đang tìm mơi trú chân nhiều hơn là nhìn ngắm những bó hoa đủ loại bày sau lớp kính.

Dưới mái tóc đen dài ép sát vào khuôn mặt là đôi mắt mở to thất thần, sống mũi cao đỏ ửng lên vì lạnh, môi mím chặt. Cô ta mặc một chiếc váy màu kem với những bông hoa nhỏ màu hồng nhạt. Đôi giày nhung đỏ ướt nước. Cô ta khoác trên vai một cái túi du lịch loại trung bình. Mới nhìn thoáng qua, Khoa đã biết đó không phải loại rẻ tiền.

Một tiểu thư bỏ nhà đi hoang. Khoa đưa ra kết luận gần như ngay lập tức khi nhìn cô gái. Nhưng anh vẫn giữ thái độ lịch sự tối thiểu:

- Xin lỗi, cô cần gì?

  

- Tôi là cô gái với những đơn hàng hoa oải hương. Các bạn đang tìm nhân viên đúng không? - Cô gái hỏi, giọng run lên vì lạnh.

....

- Vậy cô muốn vào làm việc trong cửa hàng? - Khoa hỏi lại, không khỏi nghi ngờ về những gì mình nghe thấy. Phía đối diện của cái bàn dài hình chữ nhật, cô gái kia lặng lẽ gật đầu. Mái tóc sau khi được sấy khô bông xù trên đôi vai nhỏ nhắn.

- Tôi có thể biết lí do được chứ? - Khoa tiếp tục chất vấn. Có vẻ việc tìm được một người thực sự phù hợp với Nim's không chỉ khiến một mình Lâm khó chịu.

- Anh muốn một câu trả lời như thế nào? - Cô gái bất chợt nhìn thẳng vào Khoa.

- Hãy đưa ra câu trả lời phù hợp. - Khoa đáp lấp lửng. Anh biết trước mặt mình là một đối thủ đáng gờm. Nhất là khi cô ta sở hữu một vũ khí quyết định...

Khoa biết điều đó ngay từ lần đầu tiên cô ta bước vào cửa hàng.

- Tôi đoán anh đã làm một cuộc đánh giá sơ bộ những món đồ trên người tôi, qua đó biết được tôi xuất thân trong một gia cảnh thể nào... Đúng chứ?

Khoa miễn cưỡng gật đầu, cố che dấu sự khó chịu. Bị đối thủ lật bài ngay trong trận mở đầu không phải là chuyện dễ chấp nhận.

Cô gái hít một hơi dài, nhấc cốc ca cao nóng đưa lên miệng. Động tác đơn giản, nhưng bộc lộ rõ khí chất, đúng hơn là cái tác phong đã ăn vào máu những cô tiểu thư nhà giàu... Trong khoảnh khắc, lòng Khoa nhói lên khi anh nhớ đến mẹ mình.

- Tôi cần một nơi để ở lại... - Cô gái nói. Giọng chùng xuống.

Khoa không còn nhiều thời gian để phân vân. Anh nghe thấy tiếng bước chân của Lâm. Khoa biết người đang ngồi trước mặt mình là người sẽ thay thế một cách hoàn hảo vị trí của anh ở Nim's, nhưng anh cũng không muốn Lâm sa chân vào một cuộc tình khùng điên và vô vọng...

- Khoa ơi, tớ... - Lâm gọi, giọng nghèn nghẹt vì tắc mũi. Nhận ra sự có mặt của Đèn Lồng, cô vội vã đưa tay lên sửa lại những sợi tóc trên đỉnh đầu, phân vân xem bộ quần áo của mình trông có ngốc nghếch không.

Khoa nhận ra chuỗi hành động vụng về của Lâm. Anh biết mình phải đưa ra quyết định.

- Lâm. - Khoa nói, cố tỏ vẻ thoải mái nhất có thể. "Giới thiệu với cậu, đây là người sẽ thay tớ. Cô ấy tên là..."

- Lồng Đèn... - Lâm đáp. Mắt dán chặt vào Bách Hợp. Cô thấy tim mình rộn ràng khi thấy cái gật đầu khép nép của Bách Hợp.

- Tớ vừa quyết định tuyển dụng cô gái này. - Khoa nhắc lại. Nhưng dường như suy tưởng đã cuốn bộ não của Lâm đã bay lơ lửn đâu đó phía trên trần nhà. Khoa có gì đó vừa yêu thích, vừa chán ghét sự lơ đễnh ấy của Lâm.

 
- Cô có thể ở lại Nim's. Chúng tôi có một căn phòng nhỏ phía sau cửa hàng. Có đủ cả nhà tắm và bếp. Cô... Xin lỗi... - Khoa nhíu mày.

Cô gái gật đầu, bờ vai mỏng nhẹ khẽ run lên. Trên khuôn mặt cô ta, Khoa đọc được một nét buồn bã, mệt mỏi và chán nản. Như thể cuộc trốn chạy này đã vắt kiệt của cô ta chút nỗ lực cuối cùng. “Cảm ơn. Tôi đã nghĩ mình sẽ phải trải qua đêm nay ở dưới chân cầu.”

“Cô ta đã nắm trong lòng bàn tay yếu điểm của cửa hàng này,” Khoa nghĩ thầm. Ánh mắt anh nhìn về phia Lâm. Cô gái nhỏ của anh đang nhấc lên rồi lại đặt xuống toàn bộ số bình hoa trong cửa hàng. Lâm ra vẻ làm việc, nhưng rõ ràng cậu ta đang cuống cà kê vì sự xuất hiện của cô gái này.

Khoa lấy cớ đi dọn dẹp phía bên ngoài quán và ra ngoài. Mưa đã tạnh. Không khí lạnh và ẩm ướt. Một thứ không khí sạch sẽ đã được mưa gột rửa khỏi bụi đất. 

Khoa ngồi xuống bồn cây ốp đá, thả ánh mắt ra con đường với những dải màu phản chiếu nhằng nhịt... Khoa thừa nhận mình đang khó chịu. Khoa thấy mình dường như đang biến mất khỏi Nim's. Biến mất, phai màu, vô hình… gì cũng được. Chỉ biết chỉ không lâu nữa thôi, cô gái nhỏ lơ đễnh kia sẽ quên mất anh, cái cửa hàng nhỏ bé này cũng sẽ không còn thuộc về anh nữa… Khoa cảm thấy kiệt sức. Anh rút điện thoại ra gọi cho Huyền Lan. Tiếng chuông chờ chậm rãi vang lên. Bâng quơ, Khoa nghĩ đến chuỗi ngày khi anh đã đi khỏi đây rồi, liệu thời gian có tàn nhẫn tước nốt của anh những mối liên hệ mong manh anh đang cố gìn giữ?

 
Phía đầu dây bên kia, Huyền Lan đã bắt máy. Giọng nói của cô làm Khoa bật khóc. Hơn bao giờ hết, anh biết mình không muốn mất đi những mối dây liên kết này. Khoa nói, thật chậm rãi, điều mà anh đã giấy kín, điều mà anh sợ rằng chỉ nói ra thôi, nó sẽ biến mất mãi mãi. 

4. Hoa hồng trong kho lạnh

Thời gian là thứ nắm giữ quyền lực tuyệt đối trong việc xóa nhoà hay nới rộng những khoảng cách, sắp xếp mọi việc theo ý đồ của nó, biến những điều mà mới hôm trước còn là một sự kiện bất thường trở thành nhịp điệu đều đặn. Có chút gì đó là nhàm chán.  Mới ngày hôm nào Lâm còn đỏ mặt, sướng rơn lên khi Lồng Đèn xuất hiện ở Nim's thì giờ đây sự xuất hiện ấy lại trở thành một điều bình thường, giống như sự xuất hiện của chính cô hay Bảo... Lâm phân vân không biết nên buồn hay vui vì phát hiện mới mẻ đó... Nhưng từ sâu trong trái tim mình, Lâm cảm ơn Lồng Đèn vì sự hiện diện ấy.

 
Ở căn hộ nhỏ, mà thực ra là nhà kho được sửa chữa lại phía sau Nim's có một ô cửa sổ lớn hướng ra hồ. Theo yêu cầu của Lâm, Khoa đã sửa lại, lắp những khung sắt chống trộm ra bên ngoài, chừa lại bậu cửa rộng vừa chỗ cho một người ngồi. Từ khi Lồng Đèn đến Nim's, Lâm đã mang chậu hoa từ nhà tới đặt vào đó. Vài ngày sau, Lồng Đèn đặt thêm vào đó một cái chậu đất nung với những mầm cây non xanh mướt. Lâm hỏi đó là cây gì, Lồng Đèn cười: "Hoa hướng dương. Để lồng đèn khỏi cô đơn..."

 
Khoa quan sát những thay đổi ấy trong im lặng. Trái tim anh giờ là một khoang trống. Huyền Lan không muốn xây dựng một tình yêu không tuởng trên nền tảng quá mong manh của ba tiếng: Anh yêu em. Khoa biết Huyền Lan sợ cảm giác đợi chờ, sợ rằng thời gian và nỗi cô đơn sẽ giết dần hi vọng trong cô. Đó cũng là nỗi sợ hãi của chính Khoa. Khoa không giận Huyền Lan. Chỉ đơn giản là anh đã tự biến mình thành một căn phòng trống thênh thang... 

Sự chia sẻ mà Khoa cần lại đến với anh theo cách mà anh không hề ngờ đến.

 
Lâm thường chỉ xuất hiện ở Nim's vào buổi chiều do ca học sáng. Trong thời gian đó, để Lồng Đèn quen dần với cửa hàng, Khoa nhận nhiệm vụ của người hướng dẫn.

 
- Anh đang buồn đúng không? - Lồng Đèn hỏi Khoa, vài ngày sau cú rạn tình cảm, giữa lúc cửa hàng nhỏ bị nhấn chìm trong cơn bão hoa hồng.

- Sao cô lại nghĩ vậy? - Khoa hỏi, đầy cảnh giác. Ý nghĩ về việc Lồng Đèn có thể lợi dụng tình thế hiện nay của Khoa để trục lợi dần hình thành rõ nét.

- Vậy có lẽ tôi nhầm. Nhưng anh đang phí phạm những cành hoa được nhập khẩu từ một nước châu Phi xa xôi về đây chỉ để thoả mãn cơn thất tình của mình đấy. – Cô gái đáp lại, tay trỏ vào cành hoa hồng đã trụi cánh trên tay Khoa.

Khoa giật mình, bối rối phủi đám cánh hoa màu nhung thẫm đang rơi đầy trên đùi mình xuống đất. Rồi như cảm giác có lỗi, anh bốc chúng vào một cái âu thuỷ tinh trong suốt. Những cánh hoa giập nát càng thơm nồng nàn.

- Giữa hai chúng ta, nếu ai đó thực sự có vấn đề về tâm lý, thì đó phải là cô đấy, thưa quý cô Hoa Lồng Đèn. – Khoa bất ngờ tấn công Lồng Đèn.

- Tên tôi là Uyên, nếu anh muốn biết – Lồng Đèn đáp, luôn tay dỡ hoa khỏi hộp giấy.

- Đấy không phải cái tên tôi nghe được từ Lâm. – Khoa đáp, giọng sắc lạnh. “Nếu cô có ý định lừa gạt cô ấy, tôi sẽ không vì…”   

- Nếu anh nghĩ tôi định lợi dụng tình thế của anh, hay Lâm để trục lợi cho bản thân, thì có lẽ anh cũng không sai hoàn toàn đâu – Cô gái lạ đáp, tiếp tục giữ cái nhìn vào một điểm bất định bên ngoài cửa sổ. Bàn tay cô ta, một cách kì lạ, vẫn tiếp tục nhịp tháo, xếp đều đặn. “Nhưng ít nhất xin anh hãy tin vào việc tôi không hề có mục đích xấu.”

- Cô đang yêu cầu tôi một việc quá sức. Làm sao tôi có thể tin cô, khi bản thân cô không thể nói sự thật?

- Tôi đã cho anh biết tên của tôi, đó đã là lời bảo đảm chắc chắn nhất rồi.

- Thời buổi này, có vô số những người như cô. – Khoa tiếp tục chủ đề một cách lười biếng.

Bất ngờ, cô gái quay lại, nhìn thẳng vào Khoa. Cái nhìn khiến Khoa bối rối. Cô gái rời bàn làm việc, nghiêng người về phía Khoa, vươn tay với lấy điện thoại của anh đang để trên bàn một cách dứt khoát, có lẽ kèm cả một chút giận dữ. Những ngón tay trượt đi trên màn hình cảm ứng.

- Cô làm cái gì thế hả? – Khoa gần như nổi khùng thực sự. Anh thô bạo giật lại chiếc điện thoại từ tay cô gái. Màn hình là một bài báo viết về chủ đề nghệ thuật. Khoa trượt dọc bài báo đầy thờ ơ cho tới khi dừng lại ở một bức ảnh chụp. Anh đọc dòng mô tả của bức ảnh, mất một vài phút để quay lại đọc bài báo từ đầu. Cô gái tên Uyên vẫn im lặng nhìn anh, lưng dựa vào bàn làm việc phía sau lưng, hai tay khoanh trước ngực, đầy phòng vệ.

- Giờ anh đã biết về người tên Uyên. Giờ đây coi tôi là cô gái tên Uyên ấy, hay cô gái chúng ta đều biết có tên Lồng Đèn kia, đều là lựa chọn của anh. Tôi đã dùng đến vũ khí cuối cùng, và cả tấm bùa hộ mạng cuối cùng. Giờ tôi chẳng còn gì cả. Cuộc đời tôi giờ phụ thuộc vào quyết định của anh.

- Đừng vô cớ biến tôi thành một tên giết người – Khoa đáp, thoát ra ngoài màn hình chính. Lồng ngực anh nhói lên khi nhìn thấy khuôn mặt Huyền Lan vẫn ở đó, rạng rỡ nhìn anh.

- Hãy cứ coi như đó là một bước trong kế hoạch của tôi, nếu điều ấy khiến anh cảm thấy nhẹ lòng hơn.

- Cô có cảm thấy hạnh phúc với cuộc đời mình không? – Khoa thăm dò.

- Anh có thấy người hạnh phúc nào bỏ trốn khỏi cuộc đời của chính mình không? – Uyên hỏi xoáy lại Khoa. Cô không đợi câu trả lời, ôm bó hoa đã cắt tỉa gọn gàng đi ra bên ngoài.

- Cô đã ở đâu từ lúc đó đến… đến khi cô tới đây? – Khoa hỏi, không giấu sự tò mò.

- Thiên đường. – Tiếng Uyên đáp lại. “Trước khi tôi tự mình đánh rơi mất nó.”

Khoa ngồi bần thần trong phòng lạnh, bàn tay anh trượt đi trượt lại trên màn hình cảm ứng. Anh mở lại bài báo đã xem ban nãy. Một du học sinh người Việt đã tự sát do áp lực học hành. Cô gái là con một gia đình tài phiệt, sinh viên của một học viện mĩ thuật danh tiếng, đã nhận được không ít giải thưởng… Hai bức ảnh minh hoạ trong bài báo, một là hình con sông mùa đông u ám với bờ kè bê tông nơi được cho là hiện trường vụ tự sát, bức ảnh còn lại là hình cô gái tên Uyên bên cạnh một bức tranh của mình. Vẫn khuôn mặt xinh đẹp với đôi mắt to đen và ánh nhìn ương bướng ấy.

- Gia đình cô… Ý tôi là người thân của cô có biết cô vẫn còn sống hay không? – Khoa hỏi khi bước ra khỏi phòng lạnh.

- Nhìn anh như thể một đứa trẻ con tò mò vậy – Uyên đáp lại lời Khoa. “Nếu họ biết được tôi đang ở đây, thì chúng ta chết chắc. Đừng nhìn tôi như thế chứ, sau khi bài báo kia được đăng thì tôi có báo với họ đàng hoàng rằng mình đã sống sót mà ngoi được lên bờ rồi.”

- Tôi không thể hiểu được cô. – Khoa thở dài.

- Tôi vốn không phải thứ sinh vật sinh ra để được người xung quanh thấu hiểu, thưa quý ông.

- Tôi cảm thấy như mình vừa bị cô tẩy não – Khoa nói, tiện tay bê đỡ Uyên một lọ hoa pha lê cồng kềnh.

- Ít ra thì tôi cũng chứng minh được mình có đủ năng khiếu nghệ thuật để làm công việc này. – Uyên cười. “Còn anh, câu chuyện thất tình của anh như thế nào?”

- Thất tình?

- Anh dành hàng tiếng đồng hồ mỗi ngày nhìn ngắm màn hình điện thoại. Thậm chí vì cái hình nền cô gái ấy mà anh không buồn khoá màn hình. Mà tôi chưa từng thấy cô ta xuất hiện ở đây…

- Có phải cô là cô gái ướt sũng sượi, đứng trước cửa hàng chúng tôi vài tuần trước không vậy?

- Cái đó tuỳ vào suy nghĩ của anh. Tôi không khuyên anh nhảy sông tự tử để tìm chạy trốn đến một cuộc đời khác giống tôi, nhưng rõ ràng anh cần một thứ gì đó giống thế, anh bạn ạ. Phải có thứ gì đó xứng đáng với anh hơn một cuộc tình vô vọng.

- Thế đối với cô, thứ ấy là gì? Thứ để cô sẵn sàng vì nó mà liều mạng chạy trốn đến một cuộc đời khác?

- Một cuộc tình. – Uyên đáp lại, và mỉm cười. 

Gót Thị Mầu đầu Châu Long: Mượn chuyện thần chuyện người để cười thế gian

Tôi bắt gặp cuốn sách, trong một chiều hè nồng nực nọ, giữa đợt thực tập thứ hai, khi đang cùng bạn lang thang giữa phố sách Đinh Lễ.

Và tôi biết, tôi buộc phải có được cuốn sách này.

Tổng thể cuốn sách là một không gian ma mị và đậm tính nữ, toát ra không chỉ từ cái bìa màu hồng cánh sen với bóng cô cái vấn tóc đuôi gà đi giữa mịt mù sương khói xen những cánh cúc vàng tan tác hay dòng chữ “truyện giả cổ” khơi gợi tò mò, mà còn là những chuyện đời, chuyện người được tác giả kể lại trong từng thiên truyện của mình.

Những lời dẫn đầu sách gọi cuốn sách với 10 truyện ngắn của tác giả Trần Chiến là “NHỮNG CHUYỆN TRUYỀN THẦN” bởi mỗi câu chuyện không khắc họa chỉ một khoảnh khắc hay giai đoạn trong cuộc đời nhân vật chính, mà là cả một hành trình dài từ khi người ấy từ đất sinh ra, rồi lại quay về với đất, không chỉ là chuyện một cá nhân, mà là chuyện một dòng họ, một triều đại. Truyện khép lại, là lúc ta có trong tay bức chân dung hoàn chỉnh họa lại một con người sống trong “quá khứ” - cái thời đại mà giờ đây nhắc lại, chỉ biết nó là “Ngày xửa ngày xưa”, còn cụ thể là cái ngày xưa nào, thời đại nào, thì hoàn toàn bất khả.

Chẳng ai nắm tay từ sáng đến tối, chẳng ai bình an thanh thản mà sống trọn cuộc đời. Kẻ hàm oan chết không nhắm mắt, kẻ được cuộc đời ban cho phúc hạnh cũng không thể níu giữ đặc ân ấy cho tới tận sau phút lìa đời. Nhưng có lẽ vì vô thường, vì mong manh, vì đầy biến động, nên rốt cuộc người đọc cũng chỉ có thể xót xa, cay đắng mà để từng trang sách, từng gương mặt người ấy trôi vụt qua mà không thể níu giữ lại.

Cuốn sách gồm hai phần: Kể chuyện thần và kể chuyện người. Thần thì than ôi đủ loại, thượng vàng hạ cám, trên thanh dưới tục… mỗi gương mặt thần hiện lên đều chân chất như cái cốt lõi tinh thần đã sản sinh ra nó. Thần gì cũng nôm na mách qué như anh nông dân hiền lành, cũng biết mạo danh, bày mưu tính kế để giữ ngai bệ, thậm chí che dấu cả danh phận để mong đòi một đời sống khác. Ấy mới biết, xác phàm có thể dễ dàng từ bỏ, nhưng cái thói hư tật xấu của cõi người, thì dường như chẳng bao giờ biến mất.

Kể chuyện thần, nhưng Trần Chiến đã vô cùng công phu trong việc xây dựng nên hình ảnh những con người sống dưới sự chi phối của những ông thần bà thánh ấy. Đó ban đầu là sự e sợ trước một thế lực siêu nhiên mà mình không thể thấu hiểu, xong từ lúc nào đã lại biến báo thành những mưu mô. Một tiếng cười gằn. Cười cái sự ngu muội, cười cái sự u mê, hay cười cái sự gì nữa, thì đành để dành cái sắc thái sự cười ấy cho người đọc. Chỉ biết những trang văn với lối dùng từ hư hư ảo ảo, văn phong ung dung lưu loát dường như đang được dịch lại từ những bản cổ văn, hay thậm chí tuôn ra từ miệng một lão nông nhẩn nha ngày giữa vụ.

Phần tôi thích nhất trong cuốn sách này, lại không phải những trang viết về “Thần”. Tôi thích những bức họa nữ nhân được tác giả “phục chế” lại ở phần sau của cuốn sách, một dạng “ngoại truyện” của pho sách, tích chèo mà ta dường như đã thuộc nằm lòng.

Tôi là loại người thích nghi ngờ tất cả những cái kết kiểu “Họ sống bên nhau hạnh phúc mãi mãi” thường thấy ở cuối mỗi câu truyện cổ tích, hay đôi khi dành nhiều sự chú ý cho một nhân vật phụ “bất thường”. Tôi tò mò về những gì xảy ra sau khi một câu chuyện kết thúc hơn cả việc cảm thấy hài lòng về cái kết viên mãn.

Và những câu chuyện về nàng Kiều, cô Thị Mầu hay nàng Châu Long trong cuốn sách này đã thuyết phục tôi hoàn toàn. Đó là sự thật, một thứ sự thật trần trụi tới mức khiến người ta khó chịu. Các nhân vật không còn khoác lên mình mặt nạ hoa phấn đẹp đẽ mà nghìn năm văn hóa dân gian đã điểm trang. Họ trở lại làm chính mình, với những ghen tuông thù hận. Vì yêu nên ghen. Vì yêu nên sinh ra thù hận. Phận hồng nhan may mắn gặp được người yêu thương che chở, nguyện sống chết hết mình cho người ấy, nhưng rồi phút cuối lại bẽ bàng vì bị vứt bỏ, bị ghẻ lạnh khinh thường. Nào ai muốn sống cuộc đời truân chuyên, phải đơn côi lẻ bóng, nhưng chính những người phụ nữ ấy lại tự mình bứt ra khỏi nơi chốn an toàn bấy lâu. Họ không cần tự do, họ không mong sự bình quyền. Cái họ cần là hạnh phúc và sự trân trọng không còn ở đó, nên họ lại buộc phải ra đi.

Cái cách họ kể câu chuyện của mình, sao thật đàn bà, thật đau đớn, mà vẫn thật đẹp. Đẹp đến nao lòng.

Trong cuốn sách này, cũng là lần đầu tiên tôi tìm thấy phần cuối của truyện ngắn Thị Mầu. Tôi những tưởng mình đã được nghe trọn vẹn truyện này trên đài Hà Nội, nhưng hóa ra câu chuyện ấy đã được biên tập lại, để giấu đi cái kết nghiệt ngã. Phần cuối của câu truyện thực sự khiến tôi đau. Cảm giác đau thực sự khi nhìn một người phụ nữ bị hủy hoại, bị bạo hành về cả thể xác lẫn tinh thần bởi những người đàn ông, những kẻ tự cho mình là “đại trượng phu”. Và tôi cũng nghiêng mình trước cuộc chiến đấu trong vô vọng của người đàn bà ấy, cô Thị Mầu sẵn sàng chết đi sống lại, sống phận tha phương để tìm được sự tự do cô hằng khao khát. Lần này, tự do ở cùng phía với hạnh phúc. Nhưng cả hạnh phúc và tự do đều quay lưng với cô. Chỉ còn lại sau cùng là sự hủy hoại tận sâu tâm hồn

Lại một lần nữa tiếng cười cất lên. Đó là tiếng cười điên dại của Châu Long, hay Thị Mầu, tiếng cười nuốt đi bao khổ đau uất hận.

Xin mượn lời của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu để kết lại bài viết này: “Trong những tác phẩm của nhà văn Trần Chiến có tính cách nho sĩ Bắc Hà hòa quyện với chất liệu dân gian, là một góc nhìn sắc sảo về văn hóa và người Việt truyền thống – Những yếu tố mà Sử học hiện đại luôn cần được tiếp cận để phục dựng một “lịch sử xã hội” đa dạng như đời sống vốn có.

S.Icarus