Dị chủng

Được ra mắt vào năm 2009, là sáng tác chung của bộ đôi tác giả Guilermo del Toro và Chuck Hogan, Dị chủng (tên gốc: The Strain) là tác phẩm mở đầu cho bộ ba tiểu thuyết về đề tài thảm họa hậu tận thế, cũng chính là cơn ác mộng bắt nguồn từ nỗi sợ hãi bản năng sâu thẳm nhất của loài người - nỗi sợ bóng tối.

Một chiếc máy bay chở trên mình hơn hai trăm hành khách đột ngột "ngưng" hoạt động ngay trên đường băng chỉ tích tắc sau khi hạ cánh. Tất cả hệ thống điện đều bị ngắt, mọi phương tiện máy móc đều ngừng hoạt động. Chiếc máy bay vừa một phút trước còn chở đầy những con người đầy sức sống, bỗng chốc trở thành nấm mồ lạnh giá, khổng lồ, và ẩn chứa tai ương. Nó, giống như mọi điều xuất hiện trong cuốn sách này, đều là những biến cố xấu không tưởng đột ngột xảy ra ngay trước vạch đích của một hành trình tưởng như đã vô cùng trơn tru hoàn hảo.

Sẽ không sai nếu nói chiếc máy bay "chết" kia, các hành khách của nó, và từng nhân vật xuất hiện trong cuốn sách này, chính là những thể khả năng khác nhau của cùng một phép thử - liệu con người có đang đánh mất đi sự cảnh giác bản năng của mình? Trong một thế kỉ được phủ trong ánh sáng - cảm giác của an toàn, liệu con người có đang sao nhãng trước những hiểm nguy nguyên thủy, những thứ từng được họ đồng hóa với bóng đêm đầy tai ương và chết chóc? Liệu họ có quên đi rằng, bản thân mình cũng chỉ là một sự tồn tại trong chuỗi thức ăn thay vì vươn lên nắm quyền kiểm soát nó? Và cuối cùng, con người hiện đại nhạy bén đến đâu trong cuộc chiến bảo vệ giống nòi mình?

Ba câu hỏi tưởng như vô thưởng vô phạt trong những tình huồng đời thường lại trở thành yếu tố tiên quyết chí phối mạch tình tiết của Dị chủng. Quyền lực, tham vọng, lợi ích... có quá nhiều thứ gây ra sự sao nhãng cho một con người ở thì hiện tại. Hành động của họ bị chi phối bởi nhiều thiết chế xã hội hơn những người tổ tiên của mình với tiếng hú cảnh báo đồng loại mỗi khi nhận ra nguy hiểm. Sự huỷ diệt hàng loạt của một dịch bệnh chết người không thể nguy hiểm hơn sự hoài nghi của người dân dành cho chính phủ mà họ bầu ra; một kịch bản được dàn xếp và một ai đó bị buộc tội sẽ là phương pháp chữa trị hiệu quả hơn nhiều những cuộc điều tra hay biện pháp chống trả... đó là thế giới mà Erp và những người đồng nghiệp/đồng đội của anh phải đối mặt. Trận chiến của vị bác sĩ đến từ Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh không diễn ra trong chiếc máy bay như  hầm mộ khổng lồ cất giấu hơn 200 xác người đã chết, theo cách khó tin nhất từng được biết đến, mà là thế giới bên ngoài chiếc máy bay, với báo chí, với an nguy của cả một thành phố, và với cả những âm mưu của một tổ chức đang náu mình trong bóng tối, thỏa mãn quan sát khung cảnh đang chậm rãi bầy ra trước mắt.

Đó là phiên bản thế giới của Dị Chủng, một phiên bản chân thực được phản chiếu qua thế giới của những con quái vật hút máu với xúc tu màu đỏ rực gớm ghiếc.

Khác với những bộ truyện cùng đề tài, Dị chủng duy trì một lối kể nhẩn nha, chậm rãi tường thuật lại những sự kiện đứt quãng xảy ra trên một phạm vi rộng lớn của diện tích, và số lượng khổng lồ các nhân vật bên lề. Tất cả họ đều được quyền cất lên tiếng nói, và thông qua tiếng nói đó, họ thể hiện được mình: kẻ nhút nhát, kẻ cuồng tín, kẻ tự phụ, kẻ mù quáng... Họ có thể là bất kì ai, thậm chí có thể là cả người lạ mặt bạn chạm trán nơi góc phố. Họ chính là sự đa dạng của cuộc sống này, nhưng sau cùng, họ đều chia sẻ một giá trị bình đẳng - tất cả đều là con mồi yếu ớt dưới tay kẻ săn mồi khát máu. Sự đổ đồng giá trị ấy khiến người ta cuối cùng cũng phải đặt ra câu hỏi: vậy đâu mới là giá trị làm nên sự khác biệt giữa những con người - như trong tình huống này, quyết định việc họ sẽ sống hay chết, sẽ là kẻ chiến thắng vinh quang thay vì bị biến thành một trong hàng trăm con quái vật hút máu ẩn mình trong thành phố, chờ đợi cơ hội để quay trở về tấn công chính những người thân thiết của mình? Đáp án cho câu hỏi ấy chỉ nằm trong hai tiếng "bản năng". Bản năng sinh tồn, bản năng mách bảo họ tin vào điều đúng đắn, tinh vào những giá trị cần được bảo vệ. Bản năng ấy mang lại cho họ sức mạnh, giữ cho họ tránh xa hiểm nguy, hoặc nó cũng chính là thứ bùa hộ mạng, giúp họ trở về vẹn toàn sau những trận chiến.

Trong phần lớn thời lượng của Dị chủng, ma cà rồng được đề cập đến như một bầy đàn sinh vật nguy hiểm, lây lan với tốc độ chóng mặt thứ virus chết người khắp thành phố New York mà không thế lực nào có thể ngăn chặn được chúng trên quy mô lớn trừ ánh sáng mặt trời. Bầy đàn sinh vật ấy được mô tả ban đầu là một nhóm điên loạn vô tổ chức, bị chi phối bởi cơn khát máu, và không gì cả. Sự vô tổ chức, cùng số lượng không ngừng tăng lên sau mỗi đêm, cũng như cơn khát máu  không điểm dừng biến lũ ma cà rồng trong Dị chủng trở thành một cơn ác mộng, một thế lực phản diện thuần tuý dựa trên sức mạnh số đông để giành lấy thế thượng phong trước loài người. Và bởi ma cà rồng hành động theo bản năng, nên người đọc không hề cảm thấy khó chịu trước bức chân dung phản diện này. Chỉ cho đến khi quy mô của cuộc tàn sát được mở rộng hơn, với những mối quan hệ chồng chéo về lợi ích, những vấn đề thực sự mới bắt đầu xuất hiện - không phải vấn đề diễn ra trong câu chuyện, đó là thứ vấn đề "có gì đó không đúng" xảy ra khi bạn nhìn ngắm chân dung từng nhân vật.

Ông chủ tịch tập đoàn Stoneheart trong nửa cuối Dị chủng chính là nhân vật tạo cho người đọc cảm giác không ổn định từ đầu chí cuối. Là người đứng đầu tập đoàn Stoneheart, với một cơ thể ốm yếu, người đàn ông này sắm vai tay sai loài người làm việc cho chúa tể hung bạo. Nhưng khó có thể hiểu được mục đích mà người đàn ông này đang hướng tới là gì nếu chỉ quan sát riêng những phần có ông ta trong tổng chiều dài cuốn sách. Đặt giả thiết, nếu những gì người đàn ông này mong muốn là cuộc sống vĩnh hằng xa rời mọi đau đớn, thì rõ ràng ông ta không nên tìm đến một loài virus kí sinh sẽ huỷ hoại đến kiệt cùng cơ thể vật chủ của nó để cầu cứu. Còn ở một nhánh giả thiết khác, nếu người đàn ông này chỉ đơn giản là muốn nhìn ngắm cảnh thế giới này diệt vong cùng sự diệt vong của chính mình, thì có vẻ câu chuyện đang đi đúng hướng (nhưng rất tiếc, không phải hướng mà hai tác giả đang đi).

Song song với tuyến chuyện chính ở hiện tại, cuốn sách còn có một phần phụ lục giải thích về nguồn gốc của con ma cà rồng chúa. Phần truyện này đóng vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ gốc gác các nhân vật quan trọng, nhưng một mặt khác, trong phút chốc, nó đã kéo người đọc quay trở lại thời của những cuộc diệt chủng người Do Thái diễn ra. Cuộc sống trong trại tập trung được mô tả trong những chương phụ lục, với những tên cai ngục hà khắc và không còn tính người, cũng chính là một hình ảnh bị bóp méo của những con ma cà rồng.Nhưng dù có nói gì đi nữa, bằng những chương phụ lục ấy, Dị chủng đã phần nào biến thành một cuốn sách viết về chiến tranh và những hệ luỵ của nó lên đời sống những con người.

Dị chủng kết thúc ở điểm vừa xinh sẽ là khởi đầu của một chương mới trong trận chiến chống lại loài ma cà rồng. Xét một cách tổng thể, đây là cuốn sách với những lựa chọn rất hiệu quả về góc nhìn, cách kể cũng như cách nhào nặn từng nhân vật đơn lẻ thành một đại diện tiêu biểu cho những tính cách đặc sắc của riêng họ, nghiên cứu sự tác động của tính cách ấy tới khả năng sống  sót của họ qua những trận chiến sinh tồn. Góc kể ấy cũng dã tạo ra cho người đọc một tác phẩm sci-fi quá ư tuyệt vời.

Tóm lại là: Bao giờ thì đến tập hai?

Hoa súng đen - Michel Bussi: Tình yêu là tội ác

Cuốn sách khổ to thứ hai của Nhã Nam mà em nhỏ đọc hết mà không skip đoạn nào, dù em mất cả tháng lận :)))

Hoa súng đen kể về 13 ngày trong cuộc đời ba người phụ nữ: một "mụ phù thủy" già, một cô giáo dạy mĩ thuật với đôi mắt màu hoa súng tím mê hồn và một cô bé con với bản năng hội họa trời cho. Cuộc đời họ không có điểm gì chung, trừ việc họ cùng sinh ra và lớn lên ở Giverny - ngôi làng nơi Monet đã dành trọn quãng thời gian cuối đời để vẽ những bông hoa súng, và ba người phụ nữ ấy đều liên quan đến một vụ giết người.

Xác một người đàn ông được tìm thấy bên sông, đầu bị đá đập nát, một nhát dao đâm xuyên tim và đầu chìm dưới nước. Dường như một kẻ nào đó căm thù nạn nhân tới độ hắn muốn giết anh ta đến ba lần. Không có một manh mối nào cụ thể để chỉ ra hung thủ, trừ một tấm bưu thiếp cũ trong áo nạn nhân với câu thơ trích ra từ một bài thơ cổ.

Đó là mở đầu câu chuyện - một vụ giết người. Nhưng cả cuốn sách khá (quá í) nặng này lại không để tâm nhiều lắm đến thị hiếu của những độc giả say mê một bộ truyện trinh thám với hung thủ và cách giết người. Thay vì thế, giống như một bông hoa súng dập dềnh trên làn nước tù đọng trong ao hoa súng của Monet, tác giả dành khá nhiều thời gian để nhẩn nha cùng các nhân vật bên lề câu chuyện. Vụ án vẫn ở đó, nhưng không phải kiểu vụ án mà thám tử thiên tài sẽ phá xong trong ba nốt nhạc.

Truyện vận hành song song hai ngôi kể: ngôi thứ nhất của bà phù thủy sống trong cối xay bột,  lời độc thoại nội tâm của cô bé họa sĩ và ngôi thứ ba dành cho các nhân vật còn lại. Kiểu kể này tạo ra hai tuyến chuyện - hai không gian song song cùng tồn tại và thành công rực rỡ trong việc bóp méo nhận thức của độc giả về mọi thứ đang diễn ra trong từng trang sách - tưởng dở nhưng lại hóa hay vô cùng.

Như mình đã nói, tác giả đã dùng mọi biện pháp có thể, mọi phương tiện có thể xuất hiện trong cuốn sách để thay đổi cảm nhận của độc giả về không gian và thời gian - giống như việc khó mà nhìn những bức tranh của trường phái ấn tượng theo cách ta nhìn những bức tranh tường thời phục hưng. Sẽ luôn có một điểm mù, một khoảng méo mó, những thứ mà chỉ khi lùi lại đủ xa, ta mới luận ra được dáng hình.

Lối kể này hòa hợp sâu sắc với bối cảnh câu chuyện. Thật vậy. Mọi thứ gói gọn trong Giverny, trong 13 ngày đầy biến động - giống như cái ao hoa súng của Monet. Ta bất lực trong việc mở rộng, đi xa hơn nữa trên bề mặt hồ nước ấy, nhưng hoàn toàn có thể xuống sâu, sâu hơn nữa. Sâu tới độ những bí mật đen tối bị thời gian vùi lấp dần lộ diện.

Nhưng chúng ta - những độc giả của Hoa súng đen, cũng chỉ giống như một du khách đứng trên bờ nhìn xuống, khó mà đoán định được hai vật thể trôi trong lòng cái ao ấy - hai cái lá hoa tử đằng một đứa trẻ nghịch ngợm bứt ném xuống hồ chẳng hạn, cái nào ở sâu hơn, hay chúng chỉ đang nổi trên bề mặt...

Các sự kiện xảy ra trong Hoa súng đen giống như những vòng sóng nhỏ loang ra trên mặt hồ. Chúng đồng chất, đồng dạng, và quan trọng hơn cả, đều có chung một điểm khởi đầu - một viên sỏi ném xuống, hoặc một bong bóng khi metan nổi lên... Dường như ở Giverny, thời gian là một vòng lặp giống như những gợn sóng mặt hồ.

Đôi lúc khi chìm quá sâu vào câu chuyện của Hoa súng đen, mình quên béng mất nó là một truyện trinh thám. Các nhân vật "bình thường" trong câu chuyện có quá nhiều suy tư, quá nhiều khao khát và bản năng - để rồi cuối cùng đều chuốc về mình phần thiệt. Họ dường như quá dễ đầu hàng, quá dể bị tổn thương, quá dễ bị làm hại bởi cái ác. Còn cái ác lại có một vỏ bọc quá tận tụy, quá chân phương.

Ấy thế nhưng, câu chuyện về cây anh đào với những dải ruy băng bạc, về cô gái đeo những dải băng ấy trên tóc lại quá ngọt ngào, quá bi kịch - từa tựa như vị của cam thảo để người đọc sến súa là mình ngã vào, và chẳng dễ gì thoát ra được.

Tinh tế, hư ảo, dịu dàng nhưng cũng đầy day dứt, đó là những bông hoa súng của xúc cảm bung nở rực rỡ trong màn đêm của tội ác giăng mắc trong cuốn sách này.

Anh Phan